Voorbij Zembla – Etiketkinderen

Inleiding

Vorige week heb ik beloofd om de uitzending van Zembla, Etiketkinderen, te reviewen in dit blog. Ik kom daarvan terug. Er zijn aan de hand van de uitzending zoveel blogs geschreven, dat ik niet denk dat mijn bijdrage daar nog iets aan toe zal voegen.

Wel wil ik reageren op een aantal van deze blogs. Het gaat mij eigenlijk helemaal niet om Zembla, maar meer om het feit dat ADHD en andere stoornissen door een grote groep mensen gebagatelliseerd wordt. Zembla benadrukt dat nog eens extra en draagt met haar uitzending bij aan de stigmatisering van ADHD en andere stoornissen. Dat vind ik een kwalijke zaak, maar het enige wat ze daarmee doen is bevestigen wat het grote publiek toch al dacht.

Etiketkinderen – de blogs

Zoals het Platvorm Voor Ongeruste Ouders (PVO) en Danitsja Koster in hun blogs stellen, is ADHD niet alleen een probleem van drukke jongetjes, zoals in de uitzending gesuggereerd wordt, maar een aandoening die net zo goed bij meisjes voorkomt. Bovendien is ADHD meer dan alleen druk gedrag. Deze denkwijze doet aan kinderen met ADHD geen recht. Het probleem zit niet in de diagnose, maar in de diagnostiek. Daar moet kritisch naar gekeken worden.

Het PVO erkent dat de massieve druk op het presteren een bijdrage levert aan de behoefte sneller onderzoek te doen naar stoornissen bij kinderen. Kinderen krijgen onvoldoende tijd om zich in hun eigen tempo te ontwikkelen. Daarnaast is het geen goed signaal dat alleen extra middelen kunnen worden ingezet wanneer een kind een diagnose heeft.

Volgens het PVO zijn er veel ouders die juist heel tevreden zijn met een diagnose. Ook weerlegt het PVO het feit dat je met een diagnose extra tijd krijgt bij toetsen. Dit is alleen het geval bij dyslexie, wat overigens iets anders is dan het omkeren van letters. De mening van een dyslexie-deskundige had een waardevolle bijdrage kunnen zijn aan het programma.

En dan is er Suzanne van socialevorming.nl. Het in hokjes duwen van kinderen levert een overzichtelijk en geordend geheel op, merkt zij cynisch op. Zij insinueert dat etiketten vooral geplakt worden om geld binnen te halen. Volgens Suzanne haal je met etikettering de authenticiteit van het kind onderuit. Niet doen dus! Ieder kind is uniek. Dat klopt helemaal! Ieder kind is uniek en zou ook zo bekeken moeten worden. Maar vindt Suzanne dan dat het er maar helemaal niet meer gediagnosticeerd moet worden? Hoe zit dat dan met kinderen die echt een psychiatrische aandoening hebben?

Het artikel van Balans digitaal is in mijn ogen heel objectief en neutraal. Enerzijds erkennen zij dat er veel waars zit in het vehaal van Zembla. Overdiagnostiek ten gevolge van toestgekte zal best bestaan.

Anderzijds mist Balans, net als ik, de nuancering, onderdiagnose en het nut van een juiste diagnose. Al vóór een diagnose is gesteld voelt het kind zich anders dan andere kinderen, een buitenbeentje. Dat gebeurt nauwelijks dankzij een diagnose. Een diagnose betekent vaak een opluchting omdat de acceptatie van het ‘anders’ zijn dan kan beginnen.

Volgens Balans heeft Zembla bewust de verhalen van ouders, die tevreden zijn met de diagnose, uit de uitzending geschrapt, omdat dat niet het verhaal was wat ze wilden vertellen.

Balans verwijst naar de blog van Suzan Otten-Pablos, Het Ware Verhaal, in ADHDnetwerk. Hierin wordt het bewijs geleverd van het creatieve knip-en-plak werk van Zembla. Zij werd benaderd door de vrouwelijke schooldirecteur uit de uitzending, die haar vertelde dat van het verhaal dat zij wilde vertellen, namelijk het belang van een juiste diagnose, vrijwel niets is overgebleven in de uitzending. Ook een vader die geïnterviewd was, was boos en verdrietig omdat zijn verhaal in de uitzending totaal verknipt was. Het is jammer dat deze mensen niet de bijdrage  aan het programma hebben kunnen leveren die ze zelf wilden.

Gisteren werd op artsennet.nl een blog van Laura Batstra gepubliceerd. Zij is een van de deskundigen die aan het woord was in de uitzending. Het punt dat zij in de uitzending wilde maken is dat onnodige zorg voorkomen moet worden, zodat de besteedbare hulp gaat naar de kinderen die dat het hardst nodig hebben. Dit punt heb ik gemist in de uitzending, maar hoe kunnen we het daar nou niet mee eens zijn? Laura doet in haar brief een oproep aan ouders om respect te hebben voor elkaars keuzes en dat onderschrijf ik.

Suggestief

Laura Batstra schrijft verder in haar brief dat Zembla een uitzending wilde maken over ouders waarvan de kinderen beter af zijn zonder psychiatrische diagnose. Prima om daar een uitzending aan te besteden, want niet alle kinderen zijn gebaat bij een diagnose.

Maar Zembla gaat in haar de uitzending wel heel manipulatief te werk. De voice-over trekt suggestieve conclusies:

  • ADHD is ‘druk gedrag bij jongetjes’
  • Een psychiatrische diagnose zou kinderen extra tijd geven bij toetsen (dit is alleen bij dyslexie het geval).
  • Dyslexie is slechts het omkeren van letters.

Het verhaal van een vader wordt zodanig gemonteerd dat het punt dat hij wilde maken, hij is blij met de diagnose, verdraaid wordt zodat het lijkt dat hij dat niet is.

Wat Zembla volgens Laura wilde bereiken in haar uitzending, nl. het aan de kaak stellen van overdiagnoses, is niet wat ze bereikt heeft. Ondanks de waardevolle input van een aantal deskundigen, is bij mij het beeld blijven hangen dat men deze psychiatrische aandoeningen maar niet zo serieus moet nemen. Was dat het eigenlijke doel van Zembla?

Voorbij Zembla

Maar laten we eens voorbij Zembla kijken. Wat is nu werkelijk het probleem? In mijn ogen zijn er twee problemen die nauw aan elkaar verwant zijn.

  1. ADHD en andere psychiatrische aandoeningen worden niet serieus genomen.
  2. De maatschappij stelt te hoge eisen aan onze kinderen, waardoor ze eerder onderzocht en wellicht gediagnosticeerd worden met het gevaar voor overdiagnostiek.

 Overdiagnose

Om bij het tweede punt te beginnen: Er worden meer kinderen gediagnosticeerd dan dat er in werkelijkheid een stoornis hebben. Dat is een reëel probleem. Daar moeten we als maatschappij iets mee. Net zoals we iets moeten met depressie en burn-out. Beiden komen op steeds jongere leeftijd voor en ook daar ligt onze veeleisende maatschappij aan ten grondslag.

Laten we, naast het erkennen van dit probleem, beginnen om daar een verandering in aan te brengen. Op kleine schaal kunnen wij, ouders, een heleboel doen:

  1. Verlaag de druk op presteren. Niet ieder kind hoeft naar de universiteit.
  2. Leg de nadruk op de positieve dingen, dingen die wel goed gaan.
  3. Help je kinderen hun talenten te ontdekken en ontwikkelen.
  4. Help de leerkracht door met haar samen te werken, door informatie over je kind te delen en door haar advies te geven over de aanpak van jouw kind.
  5. Zorg voor een goede relatie met de leerkracht.

ADHD gebagatelliseerd

Dat ADHD en andere stoornissen door programma’s als Zembla, niet serieus genomen worden vind ik ernstig. Naast de gevallen van overdiagnose, zijn er ook een heel aantal kinderen en volwassenen die wèl een juiste diagnose hebben en die veel baat hebben bij behandeling en medicatie.

Hoeveel volwassenen zijn er niet, die op volwassen leeftijd pas de diagnose ADHD kregen, voor wie er een wereld openging? Voor hen viel alles als een puzzel op zijn plaats. Hoe het kwam dat ze zich altijd een buitenbeentje voelden, waarom ze zich niet konden concentreren op school, waarom ze zo onrustig zijn. Maar ook hoe het komt dat ze vergeetachtig en chaotisch zijn en waarom ze moeite hebben met plannen en organiseren. Eigenschappen waar ze nog steeds last van hebben. Vaak is het hun gevoel van eigenwaarde niet ten goede gekomen, maar nu ze het weten kunnen ze gaan werken aan de acceptatie van wie ze zijn.

Gunnen wij dat kinderen, die echt ADHD hebben, ook niet? Dat gevoel van opluchting? De mogelijkheid om op jonge leeftijd te leren accepteren dat je bent zoals je bent? Om ermee te leren omgaan? Zodat ze hun talenten kunnen gaan ontdekken en ze te laten uitgaan van hun kracht?

Ik ben vóór! Maar wel met een goede afweging van wanneer dat nodig is of niet. Ouders bepalen dat en verdienen het respect van de leerkracht. Want èlk kind, met en zonder stoornis, heeft recht op de hulp die het nodig heeft. Daarvoor zou geen diagnose nodig moeten zijn.

Ik nodig je uit om te reageren op dit artikel, waarin ik heb geprobeerd om over de uitzending van Zembla heen te stappen en de werkelijke problemen aan de kaak te stellen, overdiagnostiek en bagatellisering. Ik pretendeer geen oplossingen te hebben, maar hoop op mijn manier wel een bijdrage te leveren aan objectieve beeldvorming.

Hartelijke groet, Barbara